Hernieuwbare energiebronnen hebben steenkool ingehaald als 's werelds grootste elektriciteitsbron.
Hernieuwbare energie heeft in de eerste helft van 2025 steenkool ingehaald als 's werelds belangrijkste bron van elektriciteit - een
historische primeur, volgens nieuwe gegevens van de internationale energie-denktank Ember.
De vraag naar elektriciteit groeit wereldwijd, maar de groei van zonne- en windenergie was zo sterk dat deze volledig in de extra
vraag voorzag, en zelfs bijdroeg aan een lichte daling van het gebruik van steenkool en gas.
Ember stelt echter dat de krantenkoppen een gemengd beeld schetsen.
China voorop.
Ontwikkelingslanden, met name China, liepen voorop in de overgang naar schone energie, maar rijkere landen zoals de VS en
de EU waren meer dan voorheen afhankelijk van fossiele brandstoffen die de aarde opwarmen voor de elektriciteitsproductie.
Deze kloof zal naar verwachting nog groter worden, volgens een apart rapport van het Internationaal Energieagentschap (IEA).
Het IEA voorspelt dat de groei van hernieuwbare energie in de VS veel minder sterk zal zijn dan verwacht, als gevolg van
het beleid van de regering-Donald Trump.
Steenkool, een belangrijke veroorzaker van de opwarming van de aarde, was in 2024 nog steeds de grootste individuele energiebron
ter wereld, een positie die het al meer dan 50 jaar bekleedt, aldus het IEA.
Hoewel China zijn vloot van kolencentrales nog steeds uitbreidt, loopt het ook ver voorop in de groei van schone energie,
met meer zonne- en windenergiecapaciteit dan de rest van de wereld samen. Hierdoor kon de groei van hernieuwbare energie in
China de stijgende elektriciteitsvraag overtreffen en de fossiele brandstofproductie met 2% verminderen.
India kende een tragere groei van de elektriciteitsvraag en voegde ook aanzienlijke nieuwe zonne- en windenergiecapaciteit toe,
waardoor het land eveneens minder kolen en gas gebruikte.
Ontwikkelde landen zoals de VS en de EU zagen daarentegen de tegenovergestelde trend.
De VS en Europa.
In de VS groeide de elektriciteitsvraag sneller dan de productie van schone energie, waardoor de afhankelijkheid
van fossiele brandstoffen toenam, terwijl in de EU maandenlange zwakke prestaties van wind- en waterkracht
leidden tot een stijging van de kolen- en gasproductie.
In een apart rapport heeft het IEA zijn prognose voor de groei van hernieuwbare energie in de VS dit decennium gehalveerd.
Vorig jaar voorspelde het agentschap dat de VS tegen 2030 500 GW aan nieuwe hernieuwbare capaciteit zouden
toevoegen – voornamelijk zonne- en windenergie. Dat is nu teruggebracht tot 250 GW.
De analyse van het IEA is de meest grondige beoordeling tot nu toe van de impact van het beleid van de regering-Trump op de
wereldwijde inspanningen om over te stappen op schonere energiebronnen en onderstreept de dramatisch verschillende
aanpak van de VS en China.
Terwijl de Chinese export van schone technologie toeneemt, richt de VS zich op het stimuleren van de wereld om meer olie en gas te kopen.
Trump gebruikt zijn macht om dure fossiele brandstoffen te bevorderen ten kosten van hernieuwbare energie.
Cruciaal keerpunt.
Ondanks deze regionale verschillen noemt Ember dit moment een "cruciaal keerpunt".
Dit is het begin en markeert een verschuiving waarbij schone energie gelijke tred houdt met de groeiende vraag".
Zonne-energie was verantwoordelijk voor het grootste deel van de groei en voorzag in 83% van de toename in de
elektriciteitsvraag. Het is nu al drie jaar op rij de grootste bron van nieuwe elektriciteit wereldwijd.
Het grootste deel van de zonne-energieproductie (58%) vindt nu plaats in landen met een lager inkomen, waarvan vele de
afgelopen jaren een explosieve groei hebben doorgemaakt.
Dat is te danken aan de spectaculaire kostenverlagingen. De prijzen van zonne-energie zijn sinds 1975 met maar
liefst 99,9% gedaald en zijn nu zo goedkoop dat er binnen een jaar grote markten voor zonne-energie in een land kunnen
ontstaan, vooral waar netstroom duur en onbetrouwbaar is, aldus Ember.
Pakistan importeerde bijvoorbeeld zonnepanelen die in 2024 17 gigawatt (GW) aan zonne-energie konden opwekken, het dubbele
van het jaar ervoor en ongeveer een derde van de huidige elektriciteitsproductiecapaciteit van het land.
Ook Afrika beleeft een zonne-energieboom, met een stijging van de import van panelen met 60% op jaarbasis in het jaar tot juni.
Zuid-Afrika, dat sterk afhankelijk is van kolen, liep voorop, terwijl Nigeria Egypte voorbijstreefde en de tweede plaats
innam met 1,7 GW aan zonne-energiecapaciteit – genoeg om de elektriciteitsbehoefte van ongeveer 1,8 miljoen huishoudens
in Europa te dekken.
Sommige kleinere Afrikaanse landen hebben een nog snellere groei doorgemaakt, met Algerije dat de import 33 keer zo hoog maakte,
Zambia een achtvoudige en Botswana een zevenvoudige.
In sommige landen is de groei van zonne-energie zo snel gegaan dat het onverwachte uitdagingen met zich meebrengt.
In Afghanistan zorgt het wijdverbreide gebruik van waterpompen op zonne-energie ervoor dat het grondwaterpeil daalt, waardoor
de toegang tot grondwater op de lange termijn in gevaar komt. Een onderzoek van Dr. David Mansfield en satellietdatabedrijf Alcis
waarschuwt dat sommige regio's binnen vijf tot tien jaar zonder energie kunnen komen te zitten, waardoor miljoenen mensen hun
baan verliezen.
Adair Turner, voorzitter van de Britse Energy Transitions Commission, zegt dat landen in de
mondiale 'zonnegordel' en 'windgordel' voor heel verschillende energie-uitdagingen staan.
Landen in de zonnegordel – waaronder grote delen van Azië, Afrika en Latijns-Amerika – hebben grote hoeveelheden elektriciteit
nodig voor airconditioning overdag. Deze landen kunnen de energiekosten vrijwel direct aanzienlijk verlagen door zonne-energiesystemen
te implementeren, ondersteund door steeds betaalbaardere batterijen die energie opslaan van dag tot nacht.
Landen in de windgordel, zoals het Verenigd Koninkrijk, staan echter voor grotere uitdagingen. De kosten van windturbines zijn
lang niet zo sterk gedaald als die van zonnepanelen – slechts met ongeveer een derde in het afgelopen decennium.
Hogere rentetarieven hebben de leenkosten bovendien verhoogd en de totale kosten voor de installatie van windparken de afgelopen
jaren aanzienlijk doen stijgen.
Het in evenwicht houden van de stroomvoorziening is ook lastiger: windstille periodes in de winter kunnen wekenlang aanhouden,
waardoor er behoefte is aan reserve-stroombronnen die batterijen alleen niet kunnen leveren – wat de bouw en het gebruik van
het systeem duurder maakt.
Maar waar je je ook ter wereld bevindt, de overweldigende dominantie van China in de schone technologie-industrie blijft
onaangetast. In augustus 2025 bereikten de Chinese exporten van schone technologie een recordbedrag van 20 miljard dollar,
gedreven door een sterke stijging van de verkoop van elektrische voertuigen (26% meer) en batterijen (23% meer).
De gezamenlijke waarde van Chinese elektrische voertuigen en batterijen is nu meer dan twee keer zo hoog als de waarde van
de Chinese export van zonnepanelen.
Conclusie
China gaat samen met derde wereld landen over op goedkope energie. De VS blijft steken op dure fossiele brandstof en prijs zich zelf de markt uit.
Europa kan met wind en zonne-stroom ver komen.
