De Partij van de Arbeid (afgekort: PvdA) is een Nederlandse sociaaldemocratische politieke partij.

De Partij van de Arbeid werd op 9 februari 1946 opgericht als voortzetting van de vooroorlogse Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP), de Vrijzinnig-Democratische Bond (VDB) en de Christelijk-Democratische Unie (CDU)

In de Tweede Wereldoorlog werkten de sociaaldemocraten, liberalen en christendemocraten samen tegen de Duitsers in het verzet. Toen is de gedachte gevormd dat de PvdA er moest zijn voor de mensen en niet volgens 'scheidslijnen en verzuilde structuren van vóór 1940' zoals sociale klasse of religie. Het doel was 'gemeenschapszin en saamhorigheid van de Nederlandse bevolking'.

Samen en apart.

Zoals hier boven beschreven werd op 9 februari 1946 de PvdA opgericht. Maar niet iedereen was te vreden overd dit samen gaan. Enkele ontevreden SDAP'ers richtte op 11 mei 1946 de Oude SDAP (OSDAP) op. Die partij ging in 1951 weerd ter ziele. Voor een aantal voormalige leden van de Vrijzinnig-Democratische Bond (VDB) bleek de PvdA echter te links. Pieter Oud leide in 1948 de oprichting van de VVD. Vanaf 1965 probeerden een stroming de PvdA te vernieuwen. Wat weer voor weerstand zorgde en onder een aantal prominenten, waaronder Willem Drees jr. die in 1970 DS'70 oprichtte. De laatste splitsing vond plaats op 13 november 2014 toen de Turkse fractieleden Tunahan Kuzu en Selçuk Öztürk zich afsplitsten vanwege de integratiekoers van minister Lodewijk Asscher.

Rotterdam, 1945.

De rooms-rode coalitie.

Na de Tweede Wereldoorlog lag Nederland in puin er moest samen gewerkt worden. De PvdA en de KVP (Katholieke Volkspartij) de zogenaamde 'brede-basiskabinetten'. Eerst in het kabinet Beel (Louis Beel) van juli 1946 tot augustus 1948 Vanaf 1948 bekleedde de PvdA leider Willem Drees het premierschap in de kabineten met KVP, CHU, VVD van augustus 1948 tot september 1952. Hierna van samen met KVP, ARP, CHU tot december 1958. De kabinetten onder zijn leiding legden de basis voor de huidige sociale voorzieningen van de verzorgingsstaat. In 1956 werd het totaal aantal zetels in de Tweede Kamer van 100 naar 150 uitgebreid. Na 1958 kwam de PvdA tot aan de vorming van het kabinet-Cals in 1965 in de oppositie terecht. Tot 1965 zou de PvdA niet meer deelnemen aan de regering.

Verkiezingsaffiche PvdA (1952).

De vernieuwing.

Vanaf 1965 probeerde de beweging Nieuw Links de koers en de organisatie van de partij te wijzigen. Jongeren en vrouwen kregen een grotere rol in de organisatie en er kwam meer aandacht voor thema's als milieubescherming, feminisme en solidariteit met de derde wereld. Die vernieuwing ging niet zonder slag op stoot een aantal prominenten, waaronder Willem Drees jr. verlieten de PvdA in 1970 voor DS'70. Vanaf begin jaren 70 werd er nauw samengewerkt met de progressieve partijen PPR en D66. Dit leide in 1972 tot een gezamenlijk verkiezingsprogramma in 1972, onder de naam Keerpunt '72. Hierna vormden deze drie partijen samen met ARP en KVP het kabinet-Den Uyl. De samenwerking tijdens dit kabinet tussen PvdA en KVP werd echter snel slechter. De PvdA haalde met de verkiezingen in 1977 een overwinning van 10 zetels. Maar de verhoudingen waren zodanig verstoord geraakt dat de PvdA toch weer in de opositie belande. De PvdA was verbitterd en de vernieuwing stagneerde. In 1961 werd het even geprobeerd met het CDA (fusie tussen KVP, CHU en ARP) en D66, maar in mei 1982 klapte dit al. In 1986 werd de Uyl opgevolgd door oud-FNV-voorzitter Wim Kok als politiek leider en werd een meer neoliberale koers ingezet. Tot 1989 maakte de PvdA geen deel meer uit van de regering.

Wim Kok op de campagneposter van 1998.

De verandering.

Na de verkiezingen in september 1989 trad de PvdA toe tot het derde kabinet-Lubbers. De maatregelen om de WAO aan te passen leidden in de zomer van 1991 tot een interne crisis. Het gevolg was een wisseling van voorzitter en verlies van zetels bij de verkiezingen van 1994. Maar de gevolgen voor het CDA waren nog groter en tot ieders verrassing werd de PvdA wel de grootste partij. Er volgde twee "paarse" kabinetten Kok-I en II van PvdA, VVD en D66. Dit was de eerste periode (sinds de invoering van het algemeen kiesrecht) dat er geen confessionele partijen in het kabinetten zaten.

Het eerste 'paarse' kabinet onder leiding van Wim Kok.

De sociaal-liberale koers zorgde voor progressieve wetten betreffende het homohuwelijk en euthanasie. De PvdA kreeg in die periode ook regelmatig het verwijt van teleurgestelde kiezers dat ze te veel naar het politieke midden opschoven. Maar tot eind 2001 leek er geen vuiltje aan de lucht en stond de PvdA er goed voor.

Interne strijd en teleurstellingen.

Ad Melkert de beoogde opvolger van Kok had geen antwoorden op de vragen en aanvallen van Pim Fortuyn voor de verkiezingen van mei 2002. In het verkiezings debat droop vol in beeld de frustratie van Ad Melkert af. Dit zorgde voor een enorme omslag in de stemming. De PvdA verloor dramatisch en het leidde uiteindelijk tot de grootste verkiezingsnederlaag in de historie van de PvdA: de partij haalde 23 zetels. De PvdA belande in de opositie en er kwam een nieuwe partij leider Wouter Bos. In 2003 waren er al weer nieuwe verkiezingen door het uit elkaar klappen van de LPF mat als gevolg de val van het kabinet Balkenende. Onder Bos maakte in 2003 de PvdA het verlies van 2002 grotendeels goed. De PvdA werd met 2 zetels minder achter het CDA de tweede partij maar de verhoudingen met het CDA waren nog steeds niet goed. Hierdoor belande de PvdA tot 2007 in de opositie. Ook de verkiezingen van eind 2006 leed de PvdA groot electoraal verlies. Ondanks het verlies vormde de PvdA een kabinet met CDA en ChristenUnie.

Wouter Bos (PvdA), Jan Peter Balkenende (CDA) en André Rouvoet (CU).

De gevolgen waren groot er volgde nl. een bestuurlijke crisis. Eerst stapte voorzitter Michiel van Hulten op even later gevolgd door het voltallige bestuur. Voormalig partijvoorzitter Ruud Koole trad aan als interim voorzitter. September 2007 werd Lilianne Ploumen als nieuwe voorzitter gekozen. In februari 2007 werd Ella Vogelaar uit haar functie van Minister van Wonen, Wijken en Integratie ontheven nadat de PvdA-top het vertrouwen in haar had opgezegd. In 2009 werden door het ontbreken van een duidelijke boodschap en een goede strategie in de verkiezingen voor het Europees Parlement 4 van de 7 zetels verloren. Ook het harde rapport van Sharon Dijksma zorgde niet voor rust. Wouter Bos schoof Job Cohen naar voren voor de verkiezingen van 2010. In de peilingen steeg de PvdA van 20 naar 34 zetels. Maar in de debatten voor de verkiezingen bleek dat Cohen zwak was op economisch gebied en de PvdA behaalde slechts 30 zetels. De VVD met 31 zetels de grootste partij had veel moeite met formeren. Uiteindelijk na werd er een minderheids kabinet van VVD met CDA gevormd met gedoogsteun van de PVV.

De verloochening en neergang.

Inmiddels was Diederik Samsom, Job Cohen opgevolgd. Samson kon snel aan de bak omdat de PVV de gedoogsteun in trok en weg liep. Met een duidelijk programma won de PvdA 8 zetels maar werd met 3 zetel verschil 2e achter de VVD. Samen met de VVD een meerderheid was dit een meerderheid in de Tweerde kamer. Gezien de economische crisis en het zeer snel oplopende begrotings tekort was snel handelen gewenst. Het was de eerste formatie waarbij de Koningin geen rol meer speelden. De Tweede Kamer was nu zelf de hoofdrol speler. 20 september een debat en op 21 september 2012 ontvingen de informateurs Kamp en Bos hun opdracht van waarnemend de opdracht voor de informatie.

Samsom politicus van het jaar 2012 en sloper van de PvdA.

Op 21 september 2012 starte de onderhandelingen onder leiding van informateurs Henk Kamp (VVD) en Wouter Bos (PvdA). Onder leiding van Kamp en Bos onderhandelden Mark Rutte en Diederik Samsom met hun secondanten Stef Blok (VVD) en Jeroen Dijsselboem (PvdA) over een regeerakkoord. Het werd één van de snelste kabinetsformaties met een duur van 47 dagen. Een van de belangrijkste zaken was de uitruil van het inkomensafhankelijk maken van de zorgpremie (VVD wens), en het stelselmatig verlagen van de hypotheekrenteaftrek (PvdA wens). Ook een antal ander sociaaldemocratische principes werden uitgeruild. De huren gingen omhoog (inkomensafhankelijk). De basisbeurs werd afgeschaft en vervangen door een leenstelsel. Er werd 1 miljard bezuinigd op Ontwikkelingssamenwerking. De Hedwigepolder zou onder water gezet worden. Een snelle verhoging van de AOW-leeftijd, waarbij de voorschotregeling wordt vervangen door een overbruggingsregeling. In de verkiezingscampagne een aantal belangrijke punten waar de PvdA zich hard voor zou maken om te beschermen. Het breken van de vele beloften en het verloochenen van de sociaaldemocratische principes zorgde voor de grootste nederlaag van een partij in de parlementaire geschiedenis van Nederland in 2016. De PvdA verloor 29 van de 38 zetels.

Nederland straft PvdA flink af.

Het herstel van de sociaaldemocratische beginselen.

Tot december 2016 hanteerde Samson en de Tweede Kamer fractie het standpunt om onder geen enkele motie van de PVV een handtekening te zetten. Marith Volp dreigde uit de PvdA-fractie te stappen als haar partij het indienen van een aangepaste PVV-motie over de ouderenzorg niet mede zou ondertekenen. De PvdA zou daarmee de enige Tweede Kamer-fractie zijn die de motie niet zou ondersteunen. Uiteindelijk werd de motie unaniem aangenomen wat een unicum was in de Tweede Kamer. In december 2016 vond er een ledenreferendum plaats over de lijsttrekker voor de Tweede Kamerverkiezingen 2017. Lodewijk Asscher won deze strijd van Diederik Samsom. Die daarna aftrad als fractie voorzitter in de Tweede Kamer en als leider van de PvdA. Door het verraad aan de sociaaldemocratie van Samson en de steun van de PvdA aan de afbraak van de sociale werkplaatsen, de jeugdzorg, de hoogte van de ziektekosten premie en het eigenrisico hiervan de ziekte kosten, het verhogen van de AOW leeftijd, het verhogen van de huren en de afschaffing van de basisbeurs en die te vervangen door een leenstelsel zorgde voor het grootste verlies ooit van een partij in de geschiedenis van de Nederlandse parlementaire geschiedenis. De Nederlandse economie was gered maar de sociaaldemocratie was volkomen terecht op sterven na dood.

De feiten laten zien dat de PvdA 25% zuiniger is dan VVD in afgelopen 45 jaar.

Lodewijk Asscher de voorzitter van de Kamerfractie en als nieuwe partijleider begon heel voorzichtig de sociaaldemocratische beginselen weer te omarmen. Het probleem was echter dat hij als vice-premier en minister van sociale zaken meede verantwoordelijk was voor het gevoerde beleid. En zoals het spreek woord zegt vertrouwen komt te voet, maar gaat te paard. Het krediet en het vertrouwen in de PvdA was zodanig geschaadt dat ondanks de oorspronkelijke achterban heel grote achterban er zo weinig over gebleven dat tot op heden de PvdA alleen een rol in de marge kan spelen. Ondanks de vele schandale met o.a. de zorg toeslag, de zwart gelakte documenten volgens de Rutte doctrine en de miskleun op miskleun van het kabinet Rutte III (VVD, CDA, D66 en CU) met het bestrijden van de Corona pandimie, de PvdA met de verkiezingen in 2021 wederom op 9 zetels bleef steken. Het opstappen van Lodewijk Asscher vlak voor de verkiezingen (als nog voor zijn rol in Rutte II) zal er ook niet aan hebben bij gedragen. De late leiderschapswissel van Lilianne Ploumen zal zeker ook niet hebben bij gedragen aan het resultaat.

Verkiezingsposter verkiezingen 2017.

De rol in de opositie die vanaf het drame van 2017 was weggelegd leverde genoeg munitie maar tot op hedden is het vertrouwen in de PvdA nog te ver weg. Ondanks de vele schandale met o.a. de zorg toeslag, de zwart gelakte documenten volgens de Rutte doctrine en de miskleun op miskleun van het kabinet Rutte III (VVD, CDA, D66 en CU) met het bestrijden van de Corona pandimie, de PvdA met de verkiezingen in 2021 wederom op 9 zetels bleef steken. Door de versnippering van de Tweede Kamer (er zijn sinds de verkiezingen 2021 17 partijen) is de PvdA nu wel de 6e partij in Nederland. Het opstappen van Lodewijk Asscher vlak voor de verkiezingen (als nog voor zijn rol in Rutte II) zal er ook niet aan het resultaat hebben bij gedragen. De late leiderschapswissel voor Lilianne Ploumen (de eerste vrouw als leider van de sociaaldemocratie) zal zeker nog geen vertrouwen hebben gewekt.

Partijleiders van de PvdA.

Willem Drees
9 februari 1946 - 22 december 1958.

Jaap Burger
22 december 1958 – 16 september 1962.

Anne Vondeling
16 september 1962 – 13 september 1966.

Joop den Uyl
13 september 1966 – 21 juli 1986.

Wim Kok
21 juli 1986 – 15 december 2001.

Ad Melkert
15 december 2001 – 16 mei 2002.

Wouter Bos
12 november 2002 – 25 april 2010.

Job Cohen
25 april 2010 – 20 februari 2012.

Diederik
Samson 16 maart 2012 – 10 december 2016

Lodewijk Asscher
10 december 2016 – 14 januari 2021

Lilianne Ploumen
23 januari 2021 – heden

Commentaar.

Er is 1 aanvulling geweest voor dit artikel.

  1. H.J. van Rooten September 2015

    Wij maken gebruik van bronnen, foto's, video's enz. van het internet, maar ook uit boeken en encyclopedieën. Het kan dat onbedoeld copyright gebruikt wordt, waarschuw ons zodat we dit direkt kunnen aanpassen.

Uw commentaar.

Uw e-mail adres zal niet worden getoond.